Gayri İslami Faaliyetlerde Bulunan Mükellef ve Danışanlara Verilen Profesyonel Hizmetlerin Dini Sorumluluk Açısından Değerlendirilmesi
Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik (SMMM), kurumsal danışmanlık, bağımsız denetim ve İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) gibi geniş bir yelpazede profesyonel hizmet sunan firmaların; ana faaliyet alanı İslam fıkhına uygun olmayan (kumar, yasal bahis, şans oyunları (iddia) vb.) şahıs veya kurumlara hizmet vermesi dini ve ahlaki sorumluluk doğurur mu? Bu bağlamda, sunulan hizmetin doğrudan haram olan faaliyeti desteklemeyip, şirketin yasal ve operasyonel sürdürülebilirliğini sağlamaya yönelik (muhasebe kaydı, iş güvenliği, finansal denetim vb.) olması, hizmet sağlayıcının sorumluluk alanını nasıl etkiler? Söz konusu ticari ilişkilerden elde edilen gelirlerin helallik durumu ve bu tür mükelleflerle çalışırken gözetilmesi gereken temel fıkhi sınırlar nelerdir?
Müslümanlar ticari ve finansal işlemlerde İslam’ın koymuş olduğu ilke ve prensiplere bağlı kalmaları esastır. Bu bakımdan her türlü ticari muamelede helal-haram ölçülerine riayet edilmelidir. İslam âlimleri; kazancının tamamı haram olduğu bilinen kişi ve kurumlarla alışveriş, borçlanma vb. muamelelerde bulunmanın haram, kazancının çoğu haram olduğu bilinen kişi veya kurumlarla bu tür işlemler yapmanın mekruh olduğunu ifade etmişlerdir. Kazancının çoğu helal olan kişi veya kurumlarla ticari muamelede bulunmanın ise caiz olduğunu belirtmişlerdir (Desûkî, Hâşiye, III, 277; Nevevî, Mecmu, IX, 343-344; XIII, 178; İbn Müflih er-Râminî, Kitabu’l-furû’, IV, 390-392; Tahtavî, Haşiye, 35). (https://kurul.diyanet.gov.tr/tr/fetva/kazancinda-haram-oldugu-bilinen-kisi-veya-kurumlarla-ticari-muamele-yapmak-caiz-midir/0193c42d-a7b0-7d85-775c-c8c2eb7ec923)
Din İşleri Yüksek Kurulunun esas aldığı bu kriterlere göre; ana faaliyeti kumar ve bahis olan (kazancının tamamı/ezici çoğunluğu haram olan) kurum ve kişilere SMMM, denetim, danışmanlık veya İSG hizmeti vermek ve bu hizmet karşılığında onlardan ücret almak haramdır. Kazancının çoğu haram olduğu bilinen kişi veya kurumlara SMMM, denetim, danışmanlık veya İSG hizmeti vermek mekruh, kazancının çoğu helal olan kişi veya kurumlara SMMM, denetim, danışmanlık veya İSG hizmeti vermek caizdir.
07.09.2026