Halka Açık Olmayan Sigorta Şirketindeki "Yediemin/Vesting" Şartlı Hisselerin Zekât Yükümlülüğü ve Matrah Hesabı Nasıl Yapılır?
Muhterem Hocam/Kurul Üyeleri,Ben bir sigorta şirketinde yönetici olarak çalışmaktayım ve asli nisap miktarına sahip bir zekât mükellefiyim. Şirketimdeki hisse sahipliğimle ilgili zekât durumumu netleştirmek için aşağıdaki hukuki ve finansal veriler ışığında fetvanızı talep ediyorum.
1. Hukuki ve Fiili Durum: 23 Eylül 2022 tarihinde imzalanan Pay Devir Sözleşmesi ile şirketin %0,2 (binde iki) sermayesini temsil eden 511.200 adet nama yazılı payı devraldım. Pay senetleri fizikken teslim alınmıştır.Sözleşmede, "Devir Payları'nın tamamının mülkiyet ve sair tüm hakların sahibidir" ibaresi yer almaktadır.Ancak hisseler aynı tarihte bir "Yediemin Sözleşmesi" ile güvence altına alınmıştır. Bu sözleşmeye göre; "İlgili Pay Senetleri'ne ilişkin oy hakkı, kâr payı ve diğer tüm haklar Alıcı'ya (bana) aittir".
Kısıtlar (Vesting): Hisselerin yarısı 18 ay, diğer yarısı 36 ay sonra (şirkette çalışmaya devam etmem şartıyla) bana fiziken iade edilecektir. 36 ay dolmadan kendi isteğimle ayrılırsam veya haklı sebeple çıkarılırsam, ana hissedarın bu payları benden "Alım Opsiyonu" ile geri alma hakkı vardır. Ayrıca hisseleri 3. kişilere serbestçe satma yasağım bulunmaktadır.
2. Finansal Durum (31.12.2025 Bağımsız Denetim Bilançosu):Şirket halka açık değildir, piyasa (borsa) değeri yoktur.
Cari (Dönen) Varlıklar: 35.860.145.484 TL. Kısa Vadeli Yükümlülükler: 27.492.589.768 TL.(Not: Bu yükümlülüklerin 25.576.803.170 TL'si sigortalıların fonlarını temsil eden "Sigortacılık Teknik Karşılıkları"dır.) Fiilen temettü (kâr payı) dağıtımı yapılmamaktadır, hisseler likit değildir.
Hanefi Fıkhına Göre Sorularım:Mülk-i Tam ve Vücubiyet: Sözleşmede mülkiyetin ve kâr payı hakkının bana ait olduğu açıkça belirtilmişken, 36 aylık yediemin (vesting) şartı ve işten ayrılma durumunda geri alınabilme ihtimali, Hanefi fıkhındaki "Mülk-i Tam" şartını bozar mı?
Bu hisselerin zekâtı her yıl farz mıdır, yoksa 36 aylık süre dolana veya hisseler fiilen satılana/temettü alınana kadar zekât ertelenmeli midir?
Hesaplama Yöntemi (Net Aktif): Eğer her yıl zekât vermem gerekiyorsa; hissenin piyasa değeri olmadığı için, bilançodaki "Dönen Varlıklar"dan "Kısa Vadeli Borçlar" düşülerek bulunan net değerin (Net Aktif) %0,2'si üzerinden mi hesap yapmalıyım?
Teknik Karşılıkların Durumu: Net aktif hesabı yapılırken, sigorta bilançosunda yer alan ve ağırlıklı olarak poliçe sahiplerinin hasar/risk fonları olan "Sigortacılık Teknik Karşılıkları"nın (25,5 Milyar TL ), ticari borç statüsünde sayılarak matrahtan tamamen düşülmesi fıkhî açıdan doğru mudur?
Vereceğiniz hükme göre hareket edeceğim. Teşekkür ederim.
1- Hisselerin Mülkiyeti
Pay senetlerinin fiziken teslim alınmış olması, sözleşmelerde tam mülkiyete ve tüm haklara sahip olduğuna işaret eden ibareler senetlerin mülkiyetinin tam olarak hisse sahibine geçtiğini gösteren güçlü karinelerdir. İlgili kısıtları (vesting) kişinin şirketten erken ayrılmasını engellemeye yönelik bir nevi “cezai şart” kapsamında görmek mümkün olduğundan tam mülkiyeti zedeleyeci bir unsur değildir.
2-3-4- Hisselerin zekatı, hesaplanması ve teknik karşılıkların durumu
Halka arz söz konusu olmadığı için hisse senetleri üzerinden değil, şirket bilançosu üzerinden hesaplanarak zekat ödenmelidir. Bu noktada dikkate alınması gereken hususları şu şekilde ifade edilebilir:
A. Bilanço'nun çıkarılması ve Zekâta tabi varlıkların tespiti
* Kameri yıl hesabına göre her sene şirketin bilançosu/envanteri çıkarılır.
* Şirketin faaliyetler için kullanılan “duran varlıklar”ı asli ihtiyaç kapsamındadır, zekât hesabına katılmaz. (Kendileriyle faaliyetlerin yürütüldüğü dükkan, fabrika binası ve arazi, üretim aletleri ve makineler, iş makineleri, kamyon vb. araçlar)
* Zekât hesabına dahil olanlar:
* Şirketin dönen varlıkları (hammaddeler, yarı mamül ve üretilmiş mallar) + (nakit para) + net kâr
* Her türlü alacaklar (çek, senet vb. dahil)
* «Duran varlıklar» arasında görünen ANCAK yatırım için alınan arazi vb. gayrimenkuller
* Bunlar toplanır, bu miktardan şirketin ‘bir yıl içinde ödemesi gereken tahakkuk etmiş borçlar(sigortacılık teknik karşılıkları da dahil)’ düşürülür.
B. Ortaklara bilgi verilmesi
* Ortaya çıkan meblağ, şirketteki hisseleri oranında hesaplanarak her ortağa bildirilir.
C. Ortakların kendi zekâtlarını hesaplaması
* Ortaklar hisselerine düşen bu miktarı, diğer mal varlıklarına ve alacaklarına ekleyip bir yıl içinde ödenmesi gereken borçlarını da (isterlerse) düşerler.
* Bu hesaptan çıkan nihai miktar zekât matrahıdır. Bu miktar nisap miktarının üzerinde ise ve kişinin zenginlik durumu üzerinden de bir kameri yıl geçmişse, bu matrahtan kırkta bir oranında (%2,5) zekât verilir.
29.04.2026